بصير احمد دولت آبادى
75
شناسنامه افغانستان ( فارسى )
كمزمين و بىزمين اجاره داده مىشود كه اين مطلب را بعدا توضيح مىدهيم . ملّاكان بزرگ رفتهرفته به سرمايهداران كوچك و بزرگ تبديل مىشوند . بسيارى از آنها صاحب دو زندگىاند ؛ يكى شهرى و ديگرى روستايى . البته تغييراتى در سيستم مالك و مملوك در دوران كودتاها به وجود آمد كه بهتر است در بخش ديگر آورده شود . ب - دهقان كمزمين . اين طبقه از 5 جريب زمين تا 50 جريب دارند . تقريبا مىتوان گفت وضعيت اين قشر نسبتا خوب است . بعضى روى زمين خود كار مىكنند و برخى هم قسمتى از زمين ملّاكان بزرگ را اجاره مىكنند . ج - دهقان بىزمين . اين طبقه از جمله كسانىاند كه به قول معروف در آسمان ستاره و در زمين بوريا ندارند . آنها در تمام عمر ، به بيگارى اربابها و خوانين و ملاكان بزرگ مشغولاند و به اشكال مختلف زندگى مىكنند . زندگى آنها را مىتوان به چهار دسته تقسيم كرد . اول - تعدادى از اين گروه ، تمام سال زن و مرد در خانه و زمين ارباب كار مىكنند و فقط حق دارند غذا بخورند و لباسى را كه ارباب در اختيارشان مىگذارد ، استفاده كنند . براى خود نه خانه دارند و نه زندگى . آنها در تمام امور تابع دستورات ارباباند . دوم - تعدادى از دهقانان بىزمين كه در خانهء ارباب زندگى نمىكنند ، براى خود حساب و كتاب جداگانه دارند . آنان روى زمين ملّاك كار مىكنند و البته زمين ، آب ، تخم ، گاو يا اسب از ملاك است و دهقان آنها را مورد استفاده قرار مىدهد . در وقت خرمن ، پنجيك يا چهاريك و ششيك از محصول را به عنوان مزد مىگيرند و اين نسبت بستگى به منطقه دارد .